Heer Shiva is inspirerend, mysterieus, zelfs angstaanjagend. Hij is de asceet ondergedompeld in Samadhi. De wilde heer van de dans. Mahadeva, de grootste der Goden. Bhairava, de angstaanjagende naaktheid van de werkelijkheid. Rudra, ‘de huilende’, het felle en dynamische aspect van bewegende energie.
\n\n\n\nShiva heeft vele namen, vele aliassen, en verschijnt op vele verschillende manieren volgens diverse tradities en teksten.
\n\n\n\nMaar wie is deze mysterieuze, veelzijdige God?
\n\n\n\n\n\n\n\nPre-Vedische Oorsprong van Heer Shiva
\n\n\n\nHet is mogelijk dat de oorsprong van Shiva in het hindoe pantheon ligt in een pre-Vedische traditie. De Indus-vallei in het huidige Pakistan/Afghanistan en Noord-India was de thuisbasis van de Harappa-beschaving. Deze mensen aanbaden een godheid bekend als Rudra. Rudra was een wraakzuchtige stormgod en werd niet als een belangrijke godheid beschouwd. Later kreeg Rudra de bijnaam Shiva, wat ‘vriendelijk’ of ‘de gunstige’ betekent.
\n\n\n\n\n\n\n\n
Shiva in de Vedische Religie
\n\n\n\n
Shiva was geen bekende of populaire godheid in de Vedische periode. Hij wordt zeer losjes aangehaald in de Rig Veda, alleen in zijn vorm als Rudra. Hier verschijnt Rudra alleen in zijn negatieve aspecten als godheid van ziekte, pest, dood en rampspoed.
Gedurende de Vedische periode verschijnen variaties op het thema van Rudra. Tegen het einde van deze periode lijkt hij aan populariteit te hebben gewonnen. Dit kunnen we aannemen omdat de Atharvaveda aanzienlijk meer melding maakt van Rudra dan de Rig Veda.
\n\n\n\nIn de Yajurveda en de Atharvaveda zien we Shiva bij vele namen genoemd. Toch wordt hij nog steeds aangeroepen als Rudra en gesmeekt om de schade door natuurrampen te verlichten. Dit suggereert een groeiende populariteit. In sommige hymnen verwijzen de namen die gebruikt worden voor Shiva echter naar verschillende goden. Dit duidt op enige ambiguïteit over zijn identiteit en tegelijkertijd op een samenbrenging van meerdere godheden in één identiteit.
\n\n\n\nVervolgens bloeide de populariteit van en liefde voor Rudra als Shiva op. Hij werd algemener bekend als Shiva. Uiteindelijk werd Rudra bekend als een van de 7 voornaamste hypostasen van Shiva.
\n\n\n\n\n\n\n\n“Omdat U van de Brandplaats houdt, heb ik een Brandplaats van mijn hart gemaakt – Opdat U, Donkere, jager van de Brandplaats, Uw eeuwige dans kunt dansen.”
\n\n\n\n\n\n\n\nDe godheid Shiva trad in verschillende vormen toe tot verschillende tradities. De Puranas beschrijven Heer Shiva als de derde van drie primaire godheden die het ontstaan en vergaan van alle verschijnselen beschrijven.
\n\n\n\nIn deze visie slaat Brahma, de schepper, op zijn trom, het ritme van de schepping. Vishnu, zijn fluit spelend, onderhoudt de activiteiten van oorzaak en gevolg. Shiva bestuurt de ontbinding van activiteit en de heropname van de gerelateerde energieën in hun bron. Het pure bewustzijn waarvan alle vormen slechts uitdrukkingen zijn.
\n\n\n\nIn deze visie is Brahman of Parabrahman de hoogste of uiteindelijke, ultieme essentie van de werkelijkheid. Brahma, Vishnu en Shiva zijn meer als functies van die essentie.
\n\n\n\nUit deze drievuldigheid, aangeduid als de Trimurti, ontwikkelden zich 2 grote tradities, nu twee van de hoofdtradities die vallen onder de brede paraplu van ‘het hindoeïsme’. Dit zijn Shaivisme, volgelingen van Shiva die Shiva zien als de essentie van de werkelijkheid, en Vaishnavisme, volgelingen van Vishnu die Vishnu zien als de essentie van de werkelijkheid. Om onbekende redenen ontwikkelde Brahma nooit een sterke aanhang en bestaat er geen Brahmaïsme.
\n\n\n\n\n\n\n\nShiva in de Tantra
\n\n\n\nVervolgens, met de geboorte van de tantra, speelde Shiva een rol in een aantal dualistische en niet-dualistische tradities. Wisselend de fundamentele essentie van de werkelijkheid vertegenwoordigend, of bewustzijn en zijn specifieke functies of handelingen. In de niet-duale tradities is Shiva als puur bewustzijn niet gescheiden of onderscheiden van de kracht van bewustzijn. De kracht om zich te manifesteren als de werkelijkheid waarin we schijnbaar leven.
\n\n\n\nZo bezit Shiva fundamentele krachten. Ten eerste, om de wereld te scheppen door te kiezen onwetend te worden van zijn eigen essentie. Dan om te verschijnen als deze vele vormen. Ten slotte de kracht van genade, het vermogen om de vele verschijningsvormen terug in zichzelf op te lossen, hun essentie openbarend.
\n\n\n\n\n\n\n\nShiva in de Puranas
\n\n\n\nHet ongemanifesteerde, universele bewustzijn verlangde zich te manifesteren als het universum. Brahma de schepper vertegenwoordigt die impuls.
\n\n\n\nHet intrinsieke verlangen van bewustzijn om zalig te rusten in zijn eigen natuur, is Shiva.
\n\n\n\nBrahma is de neiging voor gedachten, acties enz. om uit het niets te ontspringen. In tegenstelling daartoe is Shiva de neiging van die gedachten, acties, emoties enz. om uiteindelijk terug in zichzelf op te lossen. Of terug in de stilte waaruit ze kwamen.
\n\n\n\nNaarmate activiteit oplost, houdt de handeler op zich naar buiten te richten, op dingen. Zo ‘valt’ aandacht terug in zichzelf. Dit is de dans tussen Brahma (verlangen) en Shiva (ontbinding).
\n\n\n\nDeze dans wordt als volgt beschreven:
\n\n\n\nBrahma, de schepper, verlangde de vorm van het universum te uiten en te manifesteren. Shiva wilde dit niet. Dus wilde hij Brahma met een pijl doden. Hij schoot op Brahma maar was net een moment te laat. De cyclus van verlangen was al begonnen, en Shiva was machteloos om het te stoppen.
\n\n\n\nDe pulsatie van dat evenement resoneert nog steeds in ons bewustzijn als de oerenergie waaruit alle impulsen voortkomen. Daarom creëren we door voortdurend het verlangen naar dingen te voeden, in plaats van naar zelfbewustzijn, de cyclus van samsara.
\n\n\n\nOmdat Shiva Brahma niet kon doden, manifesteerde Shiva’s felle vorm Rudra zich als Agni, de god van vuur, om samsara te beschermen. Door Agni is er beweging, verplaatsing en entropie.
\n\n\n\nUiteindelijk verteert Agni alles. Zo smelt alles terug in zijn bron van zalig, niet-duaal bewustzijn.
\n\n\n\n\n\n\n\nAdi Yogi – Heer Shiva als grondlegger van Yoga
\n\n\n\nAls de essentie van de werkelijkheid is Shiva puur ongemanifesteerd potentieel. Zoals echter vermeld, manifesteert dat potentieel zich in een aantal vormen die ‘pure’ of transparante vormen kunnen worden genoemd. Deze vormen drukken een bepaald goddelijk attribuut uit. Zo is het voor het beperkte menselijke wezen mogelijk om die goddelijke werkelijkheid te erkennen, te aanbidden en er dicht bij te komen.
\n\n\n\nZoals vermeld heeft Shiva vele functies. Eén, waarvoor hij soms bekend staat als de ‘vernietiger’, is het vermogen van openbaring of ontbinding. Het middel waarmee vorm wordt opgelost in het vormeloze, en onwetendheid wordt opgelost in de wijsheid van zelfbewustzijn.
\n\n\n\nIn wezen is dit de aangeboren kennis binnen elk wezen die ons naar huis leidt. Die ons terugbrengt naar ons essentiële Zelf, Shiva. Dit wordt genade, of Anugraha, genoemd. Uit deze liefdevolle wil om wezens naar huis te leiden, manifesteerde Shiva zichzelf in de wereld als Adi Yogi. De Eerste Yogi.
\n\n\n\nAdi Yogi staat bekend als de leermeester van yoga, zijn eerste leraar en schepper. In wezen betekent yoga hier bekwame middelen of methode. Door deze methoden kunnen mensen bevrijd worden van de gebondenheid aan het geloof dat de egoïsche identiteit is wie ze werkelijk zijn.
\n\n\n\nHoog gezeten in de Himalaya blijft Adi Yogi vele maanden en jaren onbeweeglijk in meditatie. Deze vorm van Shiva leerde uiteindelijk de methoden van yoga aan de Saptarishi.
\n\n\n\n\n\n\n\nShiva Nataraja, de Kosmische Danser
\n\n\n\n
Shiva Nataraja is de Heer van de kosmische dans. Deze vorm van Shiva is uiterst subtiel. Hier verschijnt Shiva als een kosmische danser, dansend op het lichaam van een demon (het ego) in een grote vuurring.
\n\n\n\nDeze manifestatie van Shiva drukt de goddelijke pulsatie van het universum uit. Op dezelfde manier als de wetenschap nu begrijpt dat er zoiets als materie niet bestaat, dat wat we materie noemen slechts trilling is. Pulsatie van subatomaire deeltjes die zo snel in en uit het bestaan verschijnen dat ze het uiterlijk van vorm hebben.
\n\n\n\nDenk bijvoorbeeld aan gloeilampen die werken op wisselstroom. In wezen zijn dit stroboscooplampen, maar ze flikkeren zo snel dat we de uitgedoofde momenten niet registreren en we ze interpreteren als een consistente lichtbron.
\n\n\n\nOp deze manier creëert Shiva als Nataraja het uiterlijk van een solide bestaan door de oneindig subtiele trilling of pulsatie van levenskracht (Spanda). Dit lijkt misschien lastig en bedrieglijk, maar het is ook inderdaad een vorm van genade. In wezen vertelt Shiva Nataraja ons dat elk moment van waarneming het middel van onze gebondenheid of onze bevrijding kan zijn. Het hangt af van hoe we ons leven benaderen.
\n\n\n\nDit is een fundamenteel begrip dat het gehele tantrische pad naar bevrijding onderbouwt. De wereld, of het uiterlijk, is niet zoals het lijkt. Dit maakt het niet slecht, fout, of zelfs problematisch. In feite maakt het het nog specialer, heiliger, mooier als rijke, vruchtbare grond voor levende Sadhana (spirituele praktijk).
\n\n\n\n\n\n\n\nHeer Shiva als Puur Bewustzijn
\n\n\n\nMisschien wel het allerbelangrijkste is dat Shiva synoniem is geworden met bewustzijn zelf. Of God. In vroegere tradities was Brahman de term die gebruikt werd voor de ‘absolute’ werkelijkheid, of het ‘ene zonder een tweede’. Het principe van puur, vormloos ongemanifesteerd bewustzijn.
\n\n\n\nDit zien we duidelijk in Nirvana Shatkam, een van de belangrijkste hymnen van de klassieke traditie van Advaita Vedanta, toegeschreven aan zijn belangrijkste voorvechter, Adi Shankaracharya.
\n\n\n\n“Ik ben bewustzijn en pure gelukzaligheid zonder vorm,
\n\n\n\nIk ben Shiva, ik ben Shiva”
\n\n\n\nHier wordt Shiva duidelijk gelijkgesteld aan zowel de fundamentele essentie van het individu als de essentiële vormeloze aard van de werkelijkheid zelf, bewustzijn.
\n\n\n\n\n\n\n\nConclusie
\n\n\n\n
Shiva, Mahadeva, de grootste van alle Goden. Bekend onder zoveel namen, zoveel rollen vervullend. Het is dan ook niet moeilijk te begrijpen hoe Heer Shiva de meest vereerde van alle duizenden, misschien miljoenen hindoe Godheden is geworden.
Belangrijk is dat hij een vorm en functie heeft die past bij de temperamenten van iedere zoeker, ongeacht hoe ogenschijnlijk tegenstrijdig ze ook mogen lijken. Dat is waarom Shiva een inspiratie blijft voor spirituele beoefenaars uit alle hoeken van de wereld.
\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\npublished: August 29th, 2022
\n



